ประเพณีแห่นางดาน

ตุลาคม 22, 2019 0 By admin

ประเพณีแห่นางดาน

ประเพณีแห่นางดาน

 ประเพณีแห่นางดาน เป็นพิธีของพราหมณ์แห่งเมืองคอน หรือ “พิธีตรียัมปวาย” ตามความเชื่อของลัทธิพราหมณ์  จะมีการประกอบพิธี “ตรียัมปวาย-โล้ชิงช้า” เพื่อต้อนรับพระอิศวรหรือพระศิวะ เป็นเทพสูงสุดของศาสนาพราหมณ์หรือฮินดูที่เสด็จลงมาเยี่ยมโลกมนุษย์ เป็นการประสาทพรให้มนุษย์โลกมีความสงบสุข และช่วยคุ้มครองโลกให้ปลอดภัย

     พิธีตรียัมปวาย – ตรียัมปวายปรากฎขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้นก่อนรัชสมัยพระบรมไตรโลกนาถ ประกอบพิธีกันในเดือนอ้าย สันนิษฐานว่าปฏิบัติสืบทอดมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย และเป็นที่นิยมในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์ กล่าวกันว่าในงานพระราชพิธีตรียัมปวาย – ตรีปวาย  พระองค์ได้เสด็จฯ ไปส่งเทพเจ้าทุกปีมิได้ขาด และยังโปรดให้จัดข้าวของจากกรุงศรีอยุธยาออกไปทำพิธี  ณ เทวสถานเมืองนครศรีธรรมราชด้วย (จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ,๒๕๑๔ : ๘๐)

ในตอนปลายกรุงศรีอยุธยา พระราชพิธีตรียัมปวายได้ถูกเปลี่ยนมาประกอบพิธีกันในเดือนยี่ มีหลักฐานสำคัญที่บ่งบอกการเปลี่ยนกำหนดมาการประกอบพิธีกันขึ้นในเดือนยี่ คือ ปรากฎอยู่ในกาพย์ห่อโคลงนิราศธารโศก พระนิพนธ์ในเจ้าฟ้าธรรมมาธิเบศรไชยเชษฐสุริยวงศ์ (เจ้าฟ้ากุ้ง)

ประเพณีแห่นางดาน

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพราหมณ์จากเมืองนครศรีธรรมราช เพื่อประกอบพิธีกรรมหลวง “ตรียัมปวาย” ในพิธีสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ และมีพราหมณ์ผู้หนึ่งได้กราบบังคมทูลต่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชว่าตามธรรมเนียมของการประกอบพิธี “ตรียัมปวาย” นั้นจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีการ “โล้ชิงช้า” ด้วย แต่ในขณะนั้นเป็นช่วงที่เพิ่งสร้างเมืองหลวงแล้วเสร็จใหม่ ๆ ยังไม่มีเสาชิงช้า เพื่อใช้ประกอบพิธีตรียัมปวาย จึงทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเสาชิงช้าขึ้น เมื่อวันที่ ๘ เมษายน พ.ศ. ๒๓๒๗ ในบริเวณที่ดินหน้าวัดสุทัศนเทพวราราม และทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างโบสถ์พราหมณ์ ๓ หลังขึ้นในปีเดียวกันนั้น

     พิธี “ตรียัมปวาย-โล้ชิงช้า” พราหมณ์ชาวนครศรีธรรมราช เรียกรวมพิธีกรรมนี้ว่า “ประเพณีแห่นางดาน” ในปี พ.ศ. ๒๕๔๔ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย(ททท.) สำนักงานภาคใต้ เขต ๒ (นครศรีธรรมราช)  ได้สืบค้นแล้วพบว่าการโล้ชิงช้า หรือตรียัมปวายจะรวมอยู่ในประเพณี “แห่นางกระดาน” และเห็นว่าเป็นประเพณีเก่าแก่ที่ควรค่าแก่การศึกษาและมีความสำคัญทางด้านประวัติศาสตร์ และคงจะหาดูชมประเพณีแห่นางกระดานได้ยาก จึงได้ริเริ่มฟื้นฟูประเพณี “แห่นางกระดาน” ขึ้นมาใหม่ และผนวกประเพณีหลัก ๆ คือ “ประเพณีแห่งนางดาน ประเพณีการทำบุญเดือน ๔ มหาสงกรานต์” ในคราวเดียวกัน เช่นในปี ๒๕๕๕ ก็ได้มีประเพณีแห่นางดาน ๑๔ เมษายน   ได้จัดให้มีพิธีบวงสรวงพระอิศวร-พระนารายณ์ มีการแสดงแสงสีเสียง และพิธีแห่นางดาน ณ หอพระอิศวร

ประเพณีแห่นางดาน จัดขึ้นในช่วงวันสงกรานต์ของทุกปี ซึ่งเป็นประเพณีที่มีหนึ่งเดียวในประเทศไทย เป็นประเพณีเก่าแก่ของพราหมณ์ในเมืองนครศรีธรรมราช ที่นับถือพระอิศวรเป็นเจ้า กระทำบูชาพระอิศวรในโอกาสขึ้นปีใหม่ประเพณีนี้ได้ปฏิบัติกันมาตั้งแต่ครั้งมีชุมชนพราหมณ์เกิดขึ้นในนครศรีธรรมราช คือราว พ.ศ. 1200 เป็นต้นมา เมื่อพราหมณ์ได้เคลื่อนย้ายขึ้นไปอยู่ที่กรุงศรีอยุธยาก็ได้นำพิธีกรรมในประเพณีนี้ไปถือปฏิบัติ เรียกว่า “พิธีโล้ชิงช้า” หรือ “พิธีตรียัมปวาย” และได้สืบทอดมาจนถึงกรุงรัตนโกสินทร์เพิ่งจะยกเลิกไปใน พ.ศ. 2476

อาณาจักรนครศรีธรรมราช เป็นอาณาจักรที่เจริญรุ่งเรืองมาแต่โบราณกาล ทั้งโดยอารยธรรมของศาสนาพราหมณ์และศาสนาพุทธจนเป็นศูนย์กลางของการเผยแพร่ศาสนาสู่แคว้นต่างๆทั่วภูมิภาคนี้ ประเพณีและพิธีกรรมตามศรัทธาความเชื่อของผู้คน จึงผสมผสานอยู่ทั้งคตินิยมในศาสนาพราหมณ์และศาสนาพุทธตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

 

ประเพณีแห่นางดาน

 

คตินิยมทางศาสนาพราหมณ์นั้น พราหมณ์ในเมืองนครศรีธรรมราชที่นับถือพระอิศวรเป็นเจ้านั้นเชื่อว่า พระอิศวรจะเสด็จลงมาเยี่ยมโลกมนุษย์ในช่วงเดือนบุษยมาส(เดือนยี่) ทุกปีเมื่อพระอิศวรผู้เป็นเจ้าเสด็จมาก็จะประทานพรให้โลกมนุษย์อยู่ด้วยความร่มเย็นเป็นสุข พระองค์จะบันดาลให้เกิดความอุดมสมบูรณ์แก่พืชพันธุ์ธัญญาหาร ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาลน้ำท่าบริบูรณ์ ทั้งนี้โดยเชื่อว่าพระอิศวรจะเสด็จลงมาทางเสาชิงช้า ดังนั้นจึงได้จัดประเพณีโล้ชิงช้าหรือประเพณีตรียัมปวายขึ้นในเดือนยี่ทุกปี และก่อนที่จะถึงเวลาที่พระอิศวรจะเสด็จมาถึงนั้นก็จะทำพิธีอัญเชิญเทพชั้นรองสี่องค์ คือ พระอาทิตย์ พระจันทร์ พระธรณี และพระคงคามาเตรียมการรอรับเสด็จพระอิศวรก่อนด้วย

ในการอัญเชิญเทพชั้นรองทั้งสี่องค์ดังกล่าวนั้น ได้แกะสลักพระรูปของเทพดังกล่าวลงบนแผ่นไม้กระดาน ขนาดกว้างหนึ่งศอก สูงสี่ศอก เป็นสัญลักษณ์สมมุติจำนวน 3 แผ่น คือพระอาทิตย์และพระจันทร์แผ่นหนึ่ง พระธรณีแผ่นหนึ่ง และพระคงคาอีกแผ่นหนึ่ง(ชาวนครเรียกไม้แกะสลักนี้ว่า “นางดานหรือ นางกระดาน” ) จากนั้นจะร่วมกันทำพิธีแห่อัญเชิญไม้กระดานสัญลักษณ์เทพทั้งสี่ไปยังเสาชิงช้าซึ่งอยู่ในบริเวณหอพระอิศวรแล้วอัญเชิญประดิษฐานไว้ในหลุมหน้าเสาชิงช้า เพื่อรอรับเสด็จพระอิศวรต่อไปโดยชาวนครศรีธรรมราชเรียกพิธีนั้นว่า “ประเพณีแห่นางดาน” หรือ(“ประเพณีแห่นางกระดาน”)

ประเพณีแห่นางดานจึงเป็นส่วนหนึ่งของ ประเพณีตรียัมปวายหรือประเพณีโล้ชิงช้า ที่พราหมณ์เมืองนครในอดีตได้ปฏิบัติสืบทอดต่อกันมารวมทั้งได้ถ่ายทอดพิธีกรรมดังกล่าวไปสู่ภูมิภาคอื่นที่อารยธรรมพราหมณ์เผยแพร่ไปถึง ประเพณีแห่นางดาน ในเมืองนครสมัยก่อนนั้น จะอัญเชิญนางดานประดิษฐานบนเสลี่ยงนางดานละเสลี่ยง แล้วจัดขบวนหามแห่กันมาในเวลาพลบค่ำโดยจัดนำขบวนด้วยเครื่องดนตรีประโคม (ปี่นอก กลองแขก และฆ้อง) มีเครื่องสูง (ฉัตรพัดโบก บังแทรก และบังสูรย์) โดยมีพระราชครูและปลัดหลวงเดินนำหน้าเสลี่ยงละคนมีพราหมณ์ถือสังข์เดินตาม และปิดท้ายขบวนด้วยนางละครหรือนางอัปสรและผู้ถือโคมบัว จนเมื่อแห่มาถึงหอพระอิศวรแล้วหามเสลี่ยงนางดานเวียนรอบเสาชิงช้าสามรอบ จากนั้นจึงทำพิธีอัญเชิญนางกระดานทั้งสามลงหลุมในมณฑลพิธีราชวัตรฉัตรธงเพื่อรอเวลาที่พระอิศวรลงมาต่อไป